17.8.13

Pointillism...




Ζωγραφική: Pointillism [Πουαντιλισμός, Πουαντιγισμός] – Divisionism  

George Seurat, A Sunday Afternoon on the Island of La Grande Jatte
George Seurat, Gray Weather
G.Seurat, La Parade de Cirque (1889)
Paul Signac, The Red Buoy, Saint Tropez

κάντε κλικ ΕΔΩ για έργα πολλών ζωγράφων στο στυλ πουαντιλισμού

Τι
Τεχνοτροπία στη Ζωγραφική, η οποία κατατάσσεται στο ΜεταϊμπρεσιονισμόΜικροί κόκκοι βασικών χρωμάτων [κόκκινο, κίτρινο, μπλε] χρησιμοποιούνται για να δημιουργήσουν δευτερεύοντα. Παρατίθενται τα βασικά χρώματα με τη μορφή στιγμάτων [points] το ένα πλάι στο άλλο και με μιαν ακούσια διαδικασία οπτικής ανάμιξης, ο εγκέφαλος αυτόματα συνδυάζει τα χρώματα εφόσον, όμως, ιδωθεί ο πίνακας από κάποια απόσταση. Είναι η ψευδαίσθηση που αποκομίζει ο αμφιβληστροειδής του ματιού καθώς δέχεται την επιρροή διπλανών χρωμάτων. Έτσι, οι κουκκίδες των διαφορετικών χρωμάτων συγχωνεύονται, δίδοντας μια νέα απόχρωση και διαμορφώνοντας παράλληλα σχήματα και γραμμές.
Βάση
Στηρίζεται σε επιστημονικές θεωρίες του Γάλλου χημικού M.E.Chevreul, για το νόμο των χρωματικών αντιθέσεων και τη διάσπαση του φωτός στα συστατικά του. Είναι, κατά κάποιο τρόπο, ο “επιστημονικός  ιμπρεσιονισμός”. Έχει βάση το χαρακτηριστικό της ανθρώπινης όρασης να συγχωνεύει τις μικρότερες λεπτομέρειες και να τις εμφανίζει ως σύνολο από κάποια απόσταση.  
Σκοπός
Η διατήρηση της λάμψης και καθαρότητας και η επίτευξη του μέγιστου της φωτεινότητας των φυσικών χρωμάτων που χάνεται όταν αναμιγνύονται. Αντί, δηλαδή, τα χρώματα να αναμειγνύονται στην παλέτα [παραδοσιακή μέθοδος], τοποθετούνται καθαρά απευθείας στον καμβά κουκκίδα-κουκκίδα, όπως ένα ψηφιδωτό. Κι αυτό γίνεται ώστε η ανάμιξη να συμβεί στα μάτια του θεατή αφού οι κουκκίδες από κάποια απόσταση και μετά συγχωνεύονται δείχνοντας ενωμένες σε ένα όλον.  
Ονομασίες
Η θεωρία των χρωμάτων αναφέρεται στον Divisionism, ο οποίος ταυτίστηκε και αναπτύχθηκε μαζί με τον Pointillism, που αναφέρεται κυρίως στον ιδιαίτερο τρόπο χρήσης της πινελιάς χωρίς απαραίτητα να επικεντρώνεται στον διαχωρισμό των χρωμάτων.
Πότε – Γιατί
Τέλη 19ου αι. όταν οι καλλιτέχνες ανακάλυψαν τις επιστημονικές θεωρίες του φωτός και της εξέλιξης της όρασης καθώς και της αντίθεσης των χρωμάτων, οι οποίες τους ενθάρρυναν στην απομάκρυνσή τους από τα δόγματα του Ιμπρεσιονισμού, που κυριαρχούσε τότε, και που χαρακτηρίζονταν από τη χρήση του ενστίκτου και της διαίσθησης. 
Αφετηρία
Ο Divisionism-Pointillism -και ο μεταϊμπρεσιονισμός γενικότερα- είχε σαν αφετηρία τον πίνακα του Seurat, A Sunday Afternoon on the Island of La Grande Jatte [Κυριακάτικος Περίπατος στην Γκραντ Ζατ]Ωστόσο, ο περίφημος πίνακας δεν είχε εξαρχής ζωγραφιστεί με την τεχνοτροπία αυτή. Δουλεύτηκε ξανά το 1886 σύμφωνα πια με την θεωρία του divisionism. Θα έπρεπε λοιπόν, κουκκίδες λ.χ. κίτρινου και μπλε χρώματος να σχηματίζουν πράσινο. Ωστόσο, η ανάμιξη γίνεται θεωρητικά στο μάτι, αφού στην πράξη κάτι τέτοιο δεν ευσταθεί. Οι πίνακες του Seurat δεν επιτυγχάνουν την οπτική ανάμιξη. Αυτό που επεδίωξε ήταν να προκληθούν “χρωματικές δονήσεις” στα μάτια του θεατή με την παράθεση αντίθετων χρωμάτων πλάι-πλάι, εντείνοντας τις μεταξύ τους σχέσεις και διατηρώντας παράλληλα τη μοναδικότητα της ταυτότητάς τους. Πρόκειται, λοιπόν, για μια χρωματική εντύπωση
Ποιοι
Ο Georges Seurat περίπου το 1884 είχε ονομάσει το στυλ του Divisionism, chromoluminarism, επηρεασμένος από τις επιστημονικές θεωρίες των Michel Eugène Chevreul, Ogden Rood, Charles Blanc κά. Ο Paul Signac από τους κύριους υποστηρικτές της θεωρίας ήταν ο επινοητής του όρου  divisionism το 1899 σε κάποιο βιβλίο του που αναγνωρίστηκε ως το μανιφέστο του μετα-ιμπρεσιονισμού. Άλλοι Γάλλοι καλλιτέχνες ενέκριναν ορισμένες divisionist τεχνικές, συμπεριλαμβανομένων των Camille & Lucien Pissarro, Albert Dubois-Pillet, Charles Angrand, Maximilien Luce, Henri-Edmond Cross και Hippolyte Petitjean. Επιρροές υπάρχουν σε έργα των Vincent van Gogh, Henri Matisse, Jean Metzinger, Robert Delaunay και Pablo Picasso.
Εικόνες  


Μουσική: Pointillism - Punctualism – klangfarbenmelodie 

Τι
Τον ζωγραφικό όρο Pointillism τον δανείστηκε ένα στυλ μουσικής σύνθεσης του 20ου αι., όπου απομονώνονται οι νότες της μελωδίας [όχι όμως σε γραμμική ακολουθία] δίνοντας μια μουσική υφή παρόμοια με του Πουαντιλισμού: στα έργα οι φθόγγοι ακούγονται σαν να είναι τελείες ή στίγματα [points, punkt], παρά σαν μελωδικές φράσεις˙ όπως οι ψηφίδες ενός μωσαϊκού… Ο όρος συναντάται και ως Punctualism ή klangfarbenmelodie.
Πώς
Ο Anton Webern επεκτείνει την “ηχοχρωματική μελωδία” [Klangfarbenmelodie] του Schoenberg [όπου κάθε νότα της μελωδικής γραμμής μοιράζεται σε διαφορετικά όργανα], αναθέτοντας δύο και τρεις νότες στο καθένα. Προκύπτει με αυτόν τον τρόπο το αντίστοιχο του Pointillism [στικτογραφία] στη ζωγραφική [όπου τίθενται πλάι-πλάι στίγματα αμιγούς χρώματος]. Με τα πολύ μικρής διάρκειας ατονικά του έργα, που δεν εξελίσσονται μέσα στο χρόνο ούτε ‘αφηγούνται’ κάτι, θέλει να δώσει μεγαλύτερη σημασία στην εκφραστική αξία κάθε ήχου ξεχωριστά. Μάλιστα, σε κάθε νότα της σύνθεσης αποδίδονται όλες οι παραμέτρους της μουσικής: το τονικό ύψος, η διάρκεια, η δυναμική και άλλα μουσικά χαρακτηριστικά, με αποτέλεσμα μια ισχυρή εξατομίκευση των χωριστών φθόγγων. Είναι χαρακτηριστικό των έργων του οι πολύ μεγάλες παύσεις ανάμεσα στους ήχους, που δεν εξυπηρετούν την αίσθηση του ρυθμού αλλά προσφέρουν τα απαραίτητα κενά ανάμεσα στους ήχους, ώστε να ακούγονται αυτόνομα.
Σχέση μουσικού & ζωγραφικού πουαντιλισμού
Ο μουσικός πουαντιλιστής χρησιμοποιεί τα τονικά ύψη και τα ηχοχρώματα με τον τρόπο που χρησιμοποιεί ένας αντίστοιχος ζωγράφος τις μεμονωμένες πινελιές. Κανείς τους δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει την πραγματικότητα˙ δίνουν προτεραιότητα αφενός ο ζωγράφος στις σχέσεις των χρωμάτων και των αφηρημένων σχημάτων, αφετέρου ο μουσικός στις σχέσεις ανάμεσα στα μεμονωμένα τονικά ύψη και τα διαφορετικά ηχοχρώματα. Κι όπως η πουαντιλιστική ζωγραφική θα πρέπει να ιδωθεί από τον θεατή από κάποια απόσταση, έτσι και η αντίστοιχη μουσική απαιτεί μια διαφορετική στάση από τον ακροατή: να είναι διατεθειμένος να συμμετάσχει στον αφηρημένο κόσμο των ηχο-χρωμάτων, χωρίς να προσπαθεί να αναγνωρίσει μελωδίες, αρμονικές σχέσεις, μουσική πλοκή και αφήγηση. Η μουσική των πουαντιγιστών απαιτεί από τον ακροατή μια σχεδόν ‘ζωγραφική’ στάση απέναντι στα έργα τους...
Ποιοι 
Κύριοι εκπρόσωποι: Anton Webern [1883-1945], Arnold Schoenberg [1874-1951] 
Έργα 
Schoenberg: στο 3ο από τα Πέντε κομμάτια για ορχήστρα op.16 
Webern: στα Πέντε κομμάτια για ορχήστρα op.16 [πιθανόν ως απάντηση στα του Schoenberg], στο Κονσέρτο για Εννέα Όργανα op.24, στα 11 κομμάτια για τσέλο & πιάνο op.11, στην ενορχήστρωση των εξαμερών ricercar από τo Musical Offering του Bach, κλπ. 
Μουσική - Παρτιτούρα
Δείγμα "πουαντιλιστικής" μουσικής με παρτιτούρα




1.4.10

Ελληνιστική τέχνη

Το σύμπλεγμα του Λαοκόοντα - δραματικότητα και βία - 175/150 π.Χ.


Βωμός του Δία - Πέργαμος .................................................Τμήμα τοιχογραφίας.

Μια νέα ματιά για το φόντο




Δημοσθένης ................................................ Απόλλων Belvedere: Ρωμαϊκό αντίγραφο, 130/140 μ.Χ.,
                                                                               του μπρούτζινου ελληνικού, 330/20 π.Χ.

Αφροδίτη της Μήλου


Ερμής




















Προσωπογραφίες










Μικρή αναδρομή
Από την κλασική τέχνη του τέλους του 5ου αι…
Ο καλλιτέχνης πια δεν παλεύει με τις δυσκολίες να παραστήσει την κίνηση ή τη βράχυνση. Κι ενώ μέχρι τότε εθεωρείτο βιοτέχνης και καταφρονημένος από την ‘υψηλή κοινωνία’, τώρα άλλαξε η αντιμετώπιση της τέχνης. Οι καλλιεργημένοι Έλληνες συζητούσαν για τη ζωγραφική και τη γλυπτική όπως έκαναν για την ποίηση και το θέατρο, επαινώντας ή διαφωνώντας. Κι ενώ τα έργα του Φειδία ήταν ξακουστά σ’ όλη την Ελλάδα για τον τρόπο που παρίσταναν τους θεούς, τα γλυπτά του 4ου αι. είχαν τη φήμη ότι ήταν ωραία έργα τέχνης.
…στην κλασική των μέσων του 4ου αι…
Στην εποχή του Πραξιτέλη – ξακουστού για τη γοητεία και εκφραστικότητα των γλυπτών του- η μέθοδος της τέχνης έδωσε τους πιο ώριμους καρπούς της. Τα παλιά πρότυπα άρχισαν να κινούνται και να αναπνέουν σαν αληθινά ανθρώπινα πλάσματα με τη συμμετρία τους, το καλό φτιάξιμο και την ομορφιά τους. Ιδανικοί ανθρώπινοι τύποι· παρίσταναν μεν πειστικούς ανθρώπινους τύπους, αλλά όχι πραγματικά εξατομικευμένους που να εκφράζουν κάποιο έντονο συναίσθημα. Οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν το σώμα και τις κινήσεις για να εκφράσουν τη λειτουργία της ψυχής, χωρίς να παραμορφώνουν την απλή αρμονία του προσώπου.
...και από την τέχνη στα τέλη του 4ου αι…
Μια γενιά μετά τον Πραξιτέλη ανακάλυψαν τον τρόπο να ζωντανεύουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου χωρίς να καταστρέφουν την ομορφιά τους: τον ιδιαίτερο χαρακτήρα μιας φυσιογνωμίας, την προσωπογραφία με την σημερινή έννοια.
...στην ελληνιστική Τέχνη
Πότε
Τέλη 4ου - 1ο αι. π.Χ. : 330 βασιλεία Μ. Αλέξανδρου – 31 π.Χ. κατάκτηση του τελευταίου ελληνιστικού βασιλείου των Πτολεμαίων/Αιγύπτου από τη Ρώμη.
Η τέχνη της ύστερης αυτής περιόδου λέγεται ελληνιστική αφού έτσι ονόμασαν τις αυτοκρατορίες που ίδρυσαν οι διάδοχοι του Αλέξανδρου στην Ανατολή: Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο, Αντιόχεια στη Συρία, Πέργαμος στη Μ. Ασία.
Αλλαγές
Η ελληνική τέχνη επί αυτοκρατορίας Μ. Αλεξάνδρου εξελίχθηκε σε εικαστική γλώσσα του μισού περίπου κόσμου, όπου ιδρύονται αξιόλογα πνευματικά κέντρα. Η αλλαγή όμως αυτή επηρέασε και το χαρακτήρα της. Καθώς οι βασιλείς ένιωθαν ότι έπρεπε να εντυπωσιάσουν με το μεγαλείο τους και να πείσουν τους ανθρώπους για τη δύναμη τους, προτιμούσαν έργα μεγάλης κλίμακας, εντυπωσιακές κατασκευές που διακατέχονταν από ένα είδος δραματικότητας και θεατρικότητας. Στα ελληνιστικά χρόνια ο άνθρωπος είναι άπατρις· κινείται από περιοχή σε περιοχή αναζητώντας την τύχη του. Έτσι, τα ατομικά αισθήματα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και τα πρόσωπα των αγαλμάτων παύουν να είναι ανέκφραστα. Τα ιδεώδη της εποχής σιγά-σιγά αλλάζουν. Η παραδοσιακή αντίληψη για την ομορφιά μεταβάλλεται. Αναγνωρίζεται για πρώτη φορά ως δυνατή μια αντίθεση μεταξύ της αδυναμίας του σώματος και της δύναμης της ψυχής -ρήτορας Δημοσθένης- αδυναμία σώματος με πρόσωπο αυστηρό και αποφασιστικό.
Κλασικίζουσα τεχνοτροπία
Η ιδέα του κλασικού έργου, μετά από ένα κορυφαίο σημείο εξέλιξης ακολουθεί την παρακμή. Έτσι ίσως εξηγείται η συντηρητική κλασικίζουσα τεχνοτροπία και τάση της Ελληνιστικής τέχνης, να μιμείται δηλαδή την τεχνοτροπία του 5ου και 4ου αι. μεγαλουργώντας και πάλι με το πλάσιμο του μαρμάρου.
Γλυπτική
Δείγμα της αλλαγής είναι ο Βωμός της Περγάμου, που εντυπωσιάζει η έντονη δραματική εντύπωση που αποπνέει, όμως δεν έχει την λεπτότητα των πρώτων ελληνικών γλυπτών. Η ελληνιστική τέχνη έδειχνε προτίμηση για βίαια και ορμητικά έργα, ήθελε να εντυπωσιάσει και το κατόρθωσε. Μερικά από τα κλασικά γλυπτά που θαυμάζουμε, έγιναν αυτήν την εποχή -πχ το σύμπλεγμα του Λαοκόωντα με τις εκφραστικότατες μορφές του- με ένα νέο επίσης στοιχείο: αυτό ακριβώς το σύμπλεγμα γλυπτών.
Αρχιτεκτονική
Η απλότητα του δωρικού ρυθμού δεν αρκούσε πια. Καθιερώθηκε η νέα μορφή του περίτεχνου κορινθιακού κιονόκρανου σε συνδυασμό με τις λεπτές αναλογίες του ιωνικού κίονα. Η πολυτέλεια του νέου αυτού ρυθμού ταίριαζε στα πολυδάπανα οικοδομήματα των νέων βασιλείων.
Ζωγραφική
Πάντα υπήρχε στενή σχέση της ζωγραφικής με τις άλλες τέχνες. Τώρα είναι ακόμη πιο στενή με την αρχιτεκτονική και τη γλυπτική καθώς τα αρχιτεκτονικά μέλη διακοσμούνται με ζωγραφικά σύνολα και η κατασκευή φορητών πινάκων γίνεται ολοένα και συχνότερη. Στην ελληνιστική ζωγραφική η κύρια παράσταση σταδιακά παύει να προβάλλεται πάνω σε ουδέτερο φόντο. Χρησιμοποιούνται στοιχεία από το φυσικό περιβάλλον για να πλαισιώσουν τις μορφές. Είναι μια καινοτομία της ελληνιστικής περιόδου, η απεικόνιση τοπίων. Ενώ η αρχαία ανατολική τέχνη χρησιμοποιούσε το τοπίο μόνο ως πλαίσιο σε σκηνές από την καθημερινή ζωή και για την ελληνική τέχνη το κύριο θέμα ήταν ο άνθρωπος, στην ελληνιστική εποχή προσπάθησαν να συλλάβουν τις χαρές της φύσης, χωρίς να απεικονίζουν συγκεκριμένα μέρη αλλά ένα απάνθισμα για τη σύνθεση μιας σκηνής.
Η μεγαλύτερη παραγωγή της ελληνιστικής ζωγραφικής έχει χαθεί. Μας είναι γνωστή μέσω των μεταγενέστερων απεικονίσεων τους σε αγγεία και τοιχογραφίες της Ρωμαϊκής περιόδου αλλά και από τις μαρτυρίες των συγγραφέων της εποχής αυτής. Πολλοί από τους διάσημους καλλιτέχνες της αρχαιότητας ήταν ζωγράφοι και όχι γλύπτες που ειδικεύονταν και σε θέματα καθημερινής ζωής. Τα έργα όμως αυτά έχουν χαθεί. Μια ιδέα όμως μπορούμε να πάρουμε από διακοσμητικές τοιχογραφίες και ψηφιδωτά πχ της Πομπηίας, που άντλησαν από τις δημιουργίες των ελληνιστικής εποχής.
Νέα ματιά
Η τέχνη έχασε σε μεγάλο βαθμό τη παλιά σχέση της με τη μαγεία και τη θρησκεία. Οι καλλιτέχνες ενδιαφέρονταν τώρα για τα προβλήματα της ίδιας της τέχνης τους, το πρόβλημα της απεικόνισης μιας δραματικής πάλης, τις εκφράσεις, τις εντάσεις. Εάν η κλασική τέχνη στηρίχτηκε πάνω στις ανακαλύψεις της προηγούμενης εποχής, τις οποίες αξιοποίησε με σοφία και ισορροπία, η ελληνιστική τέχνη έχει ως βασικό στοιχείο την υπερβολή. Τα πρόσωπα μορφάζουν με έντονο πόνο σε σκηνές μάχης. Επιλέγονται τα πιο δραματικά στιγμιότυπα για να απεικονιστούν. Οι πτυχές των ενδυμάτων με περισσότερο γλυπτικό βάθος από ποτέ, συστρέφονται χωρίς να ανταποκρίνονται στη δομή του σώματος δημιουργώντας ένταση. Τα ίδια τα σώματα βρίσκονται σε βίαιη κίνηση. Τα αγάλματα απλώνονται μέσα στο χώρο. Ο θεατής δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει συνολικά τη μορφή των αγαλμάτων κοιτάζοντας τα από μία μόνο πλευρά. Αισθάνεται την ανάγκη να περπατήσει γύρω τους για να μπορέσει να τα θαυμάσει.
Περί των έργων
Σ’ αυτή την περίοδο άρχισαν οι πλούσιοι να συλλέγουν έργα τέχνης, να παραγγέλνουν αντίγραφα όταν δεν μπορούσαν να αποκτήσουν τα πρωτότυπα. Οι συγγραφείς άρχισαν να ενδιαφέρονται για την τέχνη, να γράφουν για τη ζωή των καλλιτεχνών, να ετοιμάζουν τουριστικούς οδηγούς.
Ναι μεν, αλλά...
Ούτε οι καλλιτέχνες της ελληνιστικής εποχής ήξεραν τους νόμους της προοπτικής, παρόλο που προσπάθησαν μέσω της φωτοσκίασης δίνοντας την αίσθηση του χώρου. Χρειάστηκε να περάσουν πάνω από 1000 χρόνια για να εφαρμοστεί. Οι Έλληνες ξεπέρασαν όμως τα αυστηρά ταμπού της πρώιμης ανατολικής τέχνης και εξερεύνησαν για να προσθέσουν μέσα από την παρατήρηση όλο και περισσότερα στοιχεία στις παραστάσεις του κόσμου. Τα έργα τους πια δεν αντανακλούν μιαν οποιαδήποτε τυχαία όψη της φύσης, αλλά έχουν πάντα τη σφραγίδα του καλλιτέχνη.
Sites
-1- , -2-

12.10.09

Romanticism - Ρομαντισμός

Goya
παρουσίαση της δραματικής πολυπλοκότητας της εποχής του


Delacroix
ο ενθουσιασμός για την ελευθερία, το ένοπλο πλήθος, η ένταση στην ατμόσφαιρα δημιουργούν συναισθήματα έξαρσης και πάθους στο θεατή


Friedrich
αλλαγή αντίληψης για το τοπίο: παρασύρει το βλέμμα του θεατή προς το άπειρο


Turner
απόδοση των διαφορετικών στιγμών της φύσης


Rude
θαυμαστής της κλασικής αρχαιότητας, αλλά στην εποχή του ρομαντισμού δεν αντιστάθηκε στο νέο ρεύμα: δραματική απόδοση των εκφράσεων

Hittorff
η πολυχρωμία των ελληνικών ναών της κλασικής αρχαιότητας οδήγησε στην χρήση χρωμάτων και πλούσιων διακοσμητικών στοιχείων σε αντίθεση με το απόλυτο λευκο της αρχιτεκτονικής του Νεοκλασικισμού


Πού - Πότε
Αγγλία τέλη 18ου αρχές 19ου αι. Ιστορικά ακολούθησε την περίοδο του διαφωτισμού και αντιτάχθηκε στην αριστοκρατία της εποχής.

ΤιΠνευματικό και καλλιτεχνικό κίνημα που δίνει έμφαση στα συναισθήματα αποδιδόμενα με δραματικό τρόπο. Απομακρύνεται από την κλασική παράδοση και χρησιμοποιεί εκφραστικά μέσα διαπνεόμενα από έντονη συναισθηματικότητα, ανεπτυγμένη φαντασία, ρεμβαστικό και μυστικοπαθή τόνο. Μπορεί να περιγραφεί και ως αντικλασικισμός, μια αντίδραση κατά του Νεοκλασικισμού. Αρχικά αποτέλεσε φιλοσοφικό -και γενικότερα πολιτισμικό- ρεύμα που στη συνέχεια επεκτάθηκε στην ποίηση, τη μουσική όσο και στις εικαστικές τέχνες.

Γιατί
Αντίδραση στον ορθολογισμό του Διαφωτισμού [που έδινε έμφαση στην τάξη και τη λογική] και στη Βιομηχανική Επανάσταση. Προάγγελος, ο φιλόσοφος Jean Jacques Rousseau που δίδασκε ότι οι άνθρωποι γεννιούνται καλοί από τη φύση τους και διαφθείρονται από την κρατούσα εκκλησία, την κακή παιδεία και τις κρατούσες οικονομικές σχέσεις κι ότι ο μόνος δρόμος για να βελτιωθούν είναι να αφεθούν ελεύθεροι. Και ότι οι κρίσεις μας πρέπει να θεμελιώνονται περισσότερο στις αξιώσεις του συναισθήματος και λιγότερο στη λογική.

Πώς
-Προσπάθεια απελευθέρωσης από τις άκαμπτες μορφές και σχήματα του νεοκλασικισμού που εγκλώβιζαν τον αυθορμητισμό και την παρόρμηση του καλλιτέχνη. Τώρα η πνευματική και καλλιτεχνική ευαισθησία αλλάζει, κυριαρχούν η διεκδίκηση της ελευθερίας της έκφρασης και η επικράτηση της ιδέας του ατομικισμού.
-‘Πρόσκληση’ για ‘επιστροφή στη φύση’ [η ζωή των πρωτογόνων περιείχε ευχαρίστηση και ροπή προς το καλό, αλλά μετά τις μεγάλες εφευρέσεις και την εμφάνιση της ατομικής ιδιοκτησίας άρχισε ένας κατήφορος], απορρίπτοντας την εκμηχάνιση και την ασχήμια της βιομηχανικής κοινωνίας.
-Στροφή και στις παλιές παραδόσεις θαυμάζοντας παλιούς μυθικούς ήρωες.
-Συμπάθεια για τον αδύναμο και καταπιεσμένο απλό χωρικό.
-Αναζήτηση του τοπικού χρώματος και του εξωτικού στοιχείου καθώς και έξαρση του εθνικισμού.
…Όλα αυτά έδωσαν τους σπόρους και το έδαφος για να ευδοκιμήσει το κίνημα των ρομαντικών.
-Κατά τον Γάλλο ποιητή Σαρλ Μπωντλαίρ: "Ο ρομαντισμός δεν βρίσκεται ούτε στην επιλογή του θέματος ούτε στην ακριβή αλήθεια, αλλά περισσότερο σε έναν τρόπο να αισθάνεσαι τον κόσμο".

Η Τέχνη για την Τέχνη
Παραστατική έκφραση του ρομαντισμού στη λογοτεχνία υπήρξε η άποψη της αυθύπαρκτης καλλιτεχνικής δημιουργίας με το περίφημο δόγμα της τέχνης στην υπηρεσία αποκλειστικά της καλλιτεχνικής δημιουργίας: Η τέχνη για την τέχνη. Με τη θέση αυτή επιδιώκεται το δημιούργημα του λόγου να αποτελεί ατομική υπόθεση του καλλιτέχνη, αυθύπαρκτη.
Ο ρομαντισμός είναι η ‘θεωρία’ που αρνείται στην τέχνη σχεδόν κάθε κοινωνική λειτουργία και βλέπει τον καλλιτέχνη ως ένα υπερκοινωνικό φαινόμενο που και η απλή του σύνδεση με το αισθητό αντικείμενο αποτελεί κατώτερο στοιχείο. Εξέφρασε τις αντιλήψεις του απόλυτου υποκειμενισμού, της απεριόριστης φαντασίας και της πνευματικής ανεξαρτησίας. Κυρίαρχο κίνητρο της ρομαντικής δημιουργίας, η υπεραίσθηση που μόνο αυτή δικαιούται και μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στις υψηλότερες σφαίρες, πάνω από το χρόνο και τον υλικό περίγυρο.

Ο Ρομαντισμός στην Αρχιτεκτονική
-Το απόλυτα ωραίο -στόχος του Νεοκλασικισμού- δεν υφίσταται πια.
-Ατελείωτη ποικιλία από αρχιτεκτονικά στυλ μπορούν να συνυπάρχουν στο μυαλό του ίδιου καλλιτέχνη. Αυτή η ελεύθερη μεταφορά στοιχείων από τις προηγούμενες αρχιτεκτονικές εκφράσεις και η χρησιμοποίησή τους με στόχο το νεωτερισμό οδηγούν στα μέσα του 19ου αι. στο αρχιτεκτονικό στυλ που ονομάστηκε εκλεκτικισμός.
-Μέριμνα για την αποκατάσταση και διατήρηση των κτισμάτων της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, που συνδυάζεται και με την έξαρση της αναζήτησης μιας εθνικής ταυτότητας.
O Ρομαντισμός στη Ζωγραφική
-Φως και σκιά επαναπροσδιορίζουν τη σχέση τους με το χρώμα που κατακλύζει τον πίνακα για να αποδώσει την ένταση των συγκινήσεων.
-Αυξάνονται οι σκιερές επιφάνειες ενώ κίνηση και χρώμα γίνονται όλο και πιο έντονα. -Αποδυναμώνεται η έμφαση στη γραμμή που χαρακτήριζε το Νεοκλασικισμό και δεν υπάρχουν πια καθορισμένα περιγράμματα.
-Θέματα από ιστορία, μύθους, λαϊκούς θρύλους, διάφορες στιγμές της μέρας [ανατολή, ηλιοβασίλεμα], καθημερινότητα του απλού ανθρώπου.
Ο Ρομαντισμός στη Γλυπτική
Θα αργήσει να ακολουθήσει το ρομαντισμό. Επιχειρείται να μεταφερθεί ο συναισθηματισμός του ρομαντισμού με την επιλογή θεμάτων όπου μπορεί να τονιστεί η ζωντάνια, η κίνηση και η υφή του υλικού. Νέα χαρακτηριστικά: η προσπάθεια απόδοσης των φυσικών στοιχείων, των εσωτερικών εκφράσεων και των καταστάσεων τα ψυχής.
-Θέματα παρμένα από το Μεσαίωνα, την Αναγέννηση αλλά, όπως και στη ζωγραφική, και από σύγχρονα γεγονότα.
-Παρουσιάζονται τα γλυπτά ανθρώπων με τα ρούχα της εποχής τους σε αντίθεση με το γυμνό του Νεοκλασικισμού.
-Κατά τον Victor Hugo, ‘η φύση και η αλήθεια’ είναι η κεντρική ιδέα του ρομαντισμού στην γλυπτική.

O Ρομαντισμός εν συντομία-Στο επίπεδο της Τέχνης και της Ποίησης μπορεί να θεωρηθεί και σαν μία απόρριψη των εννοιών τάξη, ηρεμία, αρμονία, και εξισορρόπηση, που χαρακτηρίζουν τον κλασικισμό της εποχής του.
Στο επίπεδο της Φιλοσοφίας αρνείται τον Ορθολογισμό του Διαφωτισμού και τον Υλισμό της Επιστήμης.
-Δίνει έμφαση στην ατομικότητα, στην υποκειμενικότητα, στον ανθρώπινο ανορθολογισμό, στο φαντασιακό, στο προσωπικό, στο αυθόρμητο, στη συγκίνηση, στο χιμαιρικό και στο υπερβατικό
-Ευνοεί
το συγκεκριμένο σε σχέση με το αφηρημένο,
την ποικιλομορφία σε σχέση με τον ομοιομορφία,
το άπειρο σε σχέση με το πεπερασμένο,
τη φύση σε σχέση με την τεχνική και την κουλτούρα,
το ταμπεραμέντο σε σχέση με τους κανόνες συμπεριφοράς,
τον αντικομφορμισμό σε σχέση με τη συμβατικότητα,
το οργανικό έναντι του μηχανικού,
την ελευθερία σε σχέση με εξαναγκασμούς, κανόνες και όρια.
-Στο πεδίο της ανθρώπινης συμπεριφοράς επιλέγει:
την ανεξάρτητη δημιουργική μεγαλοφυΐα αντί για τον συνετό άνθρωπο,
την ιδιαιτερότητα του ατόμου σε σχέση με συμπεριφορά μέσου όρου,
το έθνος έναντι της ανθρωπότητας
-Στο διανοητικό πεδίο επιλέγει:
το συναίσθημα έναντι του στοχασμού και ειδικότερα
τη συγκίνηση αντί για τον υπολογισμό,
τη φαντασία αντί για την κοινή λογική,
τη διαίσθηση αντί για τον συλλογισμό

Ποιοι
Εδώ και εδώ
-Κυριότεροι εκπρόσωποι:
Ζωφράφοι: Goya, Delacroix, Friedrich, Gericault
Αρχιτέκτονες: J.I.Hittorff
Γλύπτες: F.Rude, J.B.Carpeaux

Ειδικότερα…...για τον Ρομαντισμό και τους εκπροσώπους της στη Λογοτεχνία, Μουσική, Εικαστικές Τέχνες… εδώ

4.10.09

Arts & Crafts Movement [Κίνημα 'Τέχνες & Χειροτεχνίες']

Ταπετσαρία

Ύφασμα

Ζωγραφική

Πού-Πότε
Αγγλία - τέλος 19ου αι.
Τι
Το κίνημα αυτό ήταν ένα 'πανηγύρι' ιδιαίτερων σχεδίων και επιδεξιότητας, που αναπτύχθηκε ως αντίδραση κατά της ‘μεταμόρφωσης’ της Βρετανίας, εξαιτίας της βιομηχανικής επανάστασης. Ασκούσε κριτική στα βιομηχανοποιημένα καταναλωτικά αγαθά της εποχής και επεδίωκε την αντιμετώπιση της κρίσης των διαφόρων επαγγελμάτων που δημιουργήθηκε από την εκβιομηχάνιση της παραγωγής.
Ίδε Βιομηχανικό στυλ

Γιατί
Να υπερασπιστεί την αυτόνομη αξία των ‘εφαρμοσμένων’ τεχνών σε σχέση με τις λεγόμενες Καλές Τέχνες καθώς και την αναγέννηση των χειροποίητων προϊόντων.

Ποιος
Κύριος εισηγητής ο William Morris [1834-1896], ποιητής, ζωγράφος, τεχνίτης και διακοσμητής [σχεδιαστής βιβλίων, υαλογραφημάτων [βιτρό], υφασμάτων και ταπετσαριών]

Πηγή έμπνευσης-Επιρροές
Η φύση. Καθαρότητα, κομψότητα του ‘περιγράμματος’ των αντικειμένων, ώστε να μην υπάρχει τίποτα το ασαφές και ακαθόριστο.
Το κίνημα ήταν στενά συνδεδεμένο με το Pre-Raphaelite Brotherhood

Εικόνες


Βιομηχανικό στυλ

J.Paxton, Crystal Palace, London
Χρήση των υλικών και της τεχνικής που εφαρμόζονταν στα μεγάλα βιομηχανικά κτίρια, εφαρμόζονται πλέον και στην κατασκευή κτιρίων με μεγάλες απαιτήσεις λειτουργικότητας και εμφάνισης.
Προκατασκευασμένα μεταλλικά στοιχεία και στους υαλοπίνακες.

Πού-Πότε
Αγγλία - μέσα του 19ου αι
Γιατί
Στην αρχιτεκτονική προέκυψε η ανάγκη για μια δυναμική δημιουργία του χώρου που να αντανακλά το ρυθμό της μοντέρνας κοινωνίας των πόλεων που προέκυψε με την αστικοποίηση. Έτσι, έγινε χρήση των υλικών και της τεχνικής, που μέχρι εκείνη την εποχή εφαρμόζονταν στα μεγάλα βιομηχανικά κτίρια, και για την κατασκευή κτιρίων με μεγάλες απαιτήσεις λειτουργικότητας και εμφάνισης.
Πώς
-Η τεχνική της κατασκευής με τα παραδοσιακά υλικά [πέτρα, γυαλί, ξύλο] άλλαξε ριζικά. Τα, ως τότε, μεμονωμένα μεταλλικά υλικά χρησιμοποιούνταν πια και στην κατασκευή κτιρίων. Αντικαταστάθηκαν από σίδηρο και ατσάλι κι έτσι άρχισε η κατασκευή ψηλών κτιρίων με μεγάλα ανοίγματα και -μαζί με το γυαλί- τεράστια μεταλλικά στέγαστρα.
-Η ρευστή μορφή του χυτοσίδηρου μπαίνει σε καλούπια και αρχίζει η παραγωγή τυποποιημένων διακοσμητικών στοιχείων και αρχιτεκτονικών μελών σε μεγάλη ποικιλία.
Η χρήση μεταλλικών στοιχείων στην κατασκευή κτιρίων εντείνεται στο τέλος του 19ου αι.
-Το τσιμέντο και το οπλισμένο σκυρόδεμα έγινε πια αυτοδύναμο κατασκευαστικό υλικό.
Η αρχιτεκτονική εικόνα άλλαξε πια ριζικά.

1.8.08

Αιγυπτιακή Τέχνη

Χαρακτηριστική στάση του όλου ανθρώπινου σώματος
Λίμνη με ψάρια σε αυλή με δένδρα
Λεπτομερής παρατήρηση της φύσης.
'Παιδικός' τρόπος απεικόνισης των αντικειμένων
ώστε να είναι αναγνωρίσιμα από την πλέον χαρακτηριστική τους οπτική γωνία.

Μεγεθυμένο τμήμα της πιο πάνω εικόνας

Ιερογλυφικά


Χαρακτηριστική καθιστή στάση
Άντρας με τη γυναίκα και το παιδί τους.
Ό,τι είχε σημασία, απεικονιζόταν σε μεγαλύτερη κλίμακα


Απεικόνιση στιγμιότυπου από τη ζωή των Αιγυπτίων
Αυστηρή παράσταση της όψης του θεού με κεφάλι συγκεκριμένου ζώου


Σημασία
Η τέχνη της Αιγύπτου έχει τεράστια σημασία για μας, αφού οι αρχαίοι Έλληνες μαθήτευσαν σ’ αυτούς κι εμείς μαθητεύσαμε στους αρχαίους Έλληνες.
Πότε
Περίπου 3300 έως 30 π.Χ.
Χρονολόγιο της αρχαίας Αιγύπτου

Χαρακτήρας
Ο συνδυασμός της ισχυρής γεωμετρικής αίσθησης της τάξης και της λεπτομερούς παρατήρησης της φύσης με εκπληκτική ακρίβεια, χαρακτηρίζει όλη την αιγυπτιακή τέχνη. Αντικατοπτρίζει τον τρόπο ζωής και τις αντιλήψεις τους για τη θρησκεία και τη μετά θάνατο ζωή.
Είναι μια τέχνη με καθαρά χρηστικό και λατρευτικό σκοπό και όχι διακοσμητικό. Όταν στον τάφο του Φαραώ απεικονίζονται ζώα, ψάρια, σιτηρά και δούλοι, βρίσκονται εκεί για να τον συνοδεύσουν στη μεταθανάτια ζωή του. Γι αυτό και θα πρέπει να απεικονισθεί η ουσία των πραγμάτων και όχι οι περιττές λεπτομέρειες ούτε και οι παραμορφώσεις της όρασης.
Οι Αιγύπτιοι καλλιτέχνες είχαν μια τελείως διαφορετική αντίληψη για την αναπαράσταση της ζωής. Το σημαντικότερο γι αυτούς δεν ήταν η ομορφιά αλλά η πληρότητα. Να διαφυλάξουν τα πάντα όσο το δυνατόν σαφέστερα και μονιμότερα. Δε σχεδίαζαν τη φύση από μια τυχαία οπτική γωνία.
Πρόκειται λοιπόν για μια τέχνη αφαιρετική και όχι νατουραλιστική· ακολουθούσαν αυστηρούς κανόνες ώστε να εξασφαλίσουν απόλυτη σαφήνεια σε όσα στοιχεία έπρεπε να ενσωματωθούν στην εικόνα και να παρασταθούν από την πιο χαρακτηριστική οπτική τους γωνία.
Περί του Αιγυπτιακού Κανόνα

Στοιχεία ύφους
Το αιγυπτιακό ύφος βασιζόταν σε μια σειρά από αυστηρούς νόμους: πρόσωπο προφίλ, με το μάτι όμως μετωπικό. Σώμα από μπροστά ώστε να φαίνονται οι αρμοί, αλλά τα χέρια από τα πλάγια. Τα πόδια γυρισμένα προς την ίδια κατεύθυνση με το κεφάλι, ενώ φαίνονται και τα δύο να είναι αριστερά καθώς βλέπουμε την εσωτερική τους όψη. Οι άνδρες με πιο σκούρο δέρμα, οι γυναίκες πιο μικρόσωμες, η όψη του κάθε θεού καθορισμένη, μάθαιναν δε την τέχνη της καλλιγραφίας σκαλίζοντας με ακρίβεια στην πέτρα εικόνες και τα ιερογλυφικά. Οι φιγούρες όρθιες ή καθιστές με συγκεκριμένο τρόπο.
Οι καλλιτέχνες, λοιπόν, ακολουθούσαν έναν κανόνα που τους επέτρεπε να ενσωματώνουν στην ανθρώπινη μορφή ό,τι θεωρούσαν σημαντικό. Κι ό,τι πιο σημαντικό, ζωγραφιζόταν σε μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς ίχνος προοπτικής ή βάθους [γι αυτό και μας φαίνονται όλα τόσο παράξενα και... παιδικά].
Από κει και πέρα κανείς δεν απαιτούσε την πρωτοτυπία, αφού ο καλλιτέχνης δεν ήταν ελεύθερος και έπρεπε να ακολουθήσει πιστά αυτά που είχε διδαχτεί. Γι αυτό και για παραπάνω από 3000 χρόνια η τέχνη τους ελάχιστα άλλαξε.

Εικόνες - Sites

Γεωμετρική τέχνη



ελεφάντινο, περ.750 π.Χ.








χάλκινο, περ. 700 π.Χ.









1050-1000 π.Χ.









750-735 π.Χ.










740 π.Χ.



Πότε - πού10ος – τέλη 8ου αι. [1025-700 π.Χ.]. Ο γεωμετρικός ρυθμός βρίσκει την τελείωσή του στην Αττική ενώ σημαντική είναι και η προσφορά των τοπικών εργαστηρίων και τεχνοτροπιών [Κόρινθος, Άργος, Λακωνία], που το καθένα λίγο ή πολύ διατήρησαν την παράδοση του μυκηναϊκού πολιτισμού.
Πλαίσιο
Τέλη 11ου αι. [1025 π.Χ.] δύει ο Μυκηναϊκός πολιτισμός. Τα λαμπρά ανάκτορα, τα κυκλώπεια τείχη, η γραφή, η πολυτέλεια αποτελούν πια παρελθόν. Παρατηρείται σταδιακή ερήμωση των μεγάλων οικιστικών κέντρων, μείωση του πληθυσμού και μεταβολή των οικονομικών και κοινωνικοπολιτικών συνθηκών. Αυτή η περίοδος παρακμής [1025-900], η οποία είχε επίδραση και στην τέχνη, ονομάστηκε σκοτεινοί χρόνοι λόγω έλλειψης στοιχείων για τη μελέτη τους αλλά και υστέρησης σε λάμψη, συγκρινόμενα με τους προηγούμενους χρόνους. Ωστόσο, συντελούνται πνευματικές κατακτήσεις: η καθιέρωση της γραφής με βάση το ελληνικό αλφάβητο βασισμένο στο φοινικικό, τα Ομηρικά έπη, η θέσπιση των Ολυμπιακών Αγώνων το 776 π.Χ., η σύνθεση του ελληνικού δωδεκάθεου.
Με την κατάλυση των μυκηναϊκών βασιλείων άρχισε και η μετακίνηση ελληνικών φυλών -Ίωνες, Αιολείς, Αχαιοί, Δωριείς- που κράτησε ως το 800 π.Χ. Η τέχνη τους πρώτες αιώνες ήταν τραχιά και πρωτόγονη και ξεπερνούσε σε ακαμψία κι αυτή την αιγυπτιακή. Κατά τον 8ο αι. όμως με την εμφάνιση των πρώτων πόλεων-κρατών, την επικοινωνία με τους πολιτισμούς της Ανατολής και την τεχνική πρόοδο, επήλθε και ανανέωση της τέχνης. [Οι ελληνικές φυλές εγκαταστάθηκαν σε διάφορες πόλεις. Απ’ αυτές, η Αθήνα, κατά την κλασική εποχή, έγινε η πιο διάσημη και σημαντική. Εδώ έγινε η πιο μεγάλη και εκπληκτική επανάσταση και στην ιστορία της τέχνης.]
Τέχνες
Η ανάμειξη των στοιχείων του Μυκηναϊκού πολιτισμού με νεότερα από τις μεταναστεύσεις και μετακινήσεις πληθυσμών, γεννά ένα νέο ρυθμό: το γεωμετρικό. Η τέχνη της περιόδου αυτής αντιπροσωπεύεται σχεδόν αποκλειστικά από την κεραμική, ενώ η πλαστική εκπροσωπείται από λίγα μικρά ειδώλια, πήλινα ή χάλκινα.
Κεραμική
Πήλινα αγγεία με μεγάλη ποικιλία από γεωμετρικά διακοσμητική μοτίβα -τρίγωνα, ρόμβοι, μαίανδροι με τη βοήθεια κανόνα και διαβήτη. Προς το τέλος της περιόδου γίνεται χρήση εικονιστικών παραστάσεων από την καθημερινή ζωή. Ακόμη και οι μορφές αποδίδονται με γεωμετρικό τρόπο, έτσι ώστε το ανθρώπινο σώμα να μοιάζει με τρίγωνο. Ζωγραφίζουν σύμφωνα με την παράδοση: αυτό που ξέρουν κι όχι αυτό που βλέπουν [αιγυπτιακές επιρροές]. Το χρώμα που χρησιμοποιείται είναι το μαύρο στο πορτοκαλί φόντο του αγγείου.
Πλαστική-μεταλλοτεχνία
Τα χάλκινα ειδώλια, στην αρχή άτεχνα και λιτά, απεικονίζουν κυρίως ανδρικές και γυναικείες μορφές, ζώα και πτηνά. Με την πάροδο του χρόνου αποδίδονταν οι ιδιότητες των μορφών [πολεμιστής, ηνίοχος κλπ], ξεχωρίζουν τα τμήματα του ανθρώπινου σώματος, ενώ αποδίδονται χωρίς λεπτομέρειες τα πιο βασικά χαρακτηριστικά [μάτια, στόμα]. Εκτός από μικρού μεγέθους έργα βρέθηκαν και μεγάλου μεγέθους χάλκινα σκεύη.
Σημασία της τέχνηςΑυτό που σήμερα λέγεται τέχνη, τότε είχε πάντα χρηστική ή λατρευτική σημασία. H αφαιρετική και γεωμετρική πρόσληψη της μορφής δεν αποτελούσε αναλυτική προσέγγιση με σκοπό την ανάδειξη της ουσίας, όπως στο σύγχρονο κυβισμό. Ήταν μια διαδικασία χτισίματος της μορφής και δημιουργίας ενός βασικού εικονο-λογίου [κατά το λεξιλόγιο], ενός κόσμου χωρίς παραστατικά πρότυπα.